Bu bezdirici öskürək: bilməli olduğunuz hər şey
Təsadüfi təmizləyici öskürək belə uzun sürdükdə və ya ən əlverişsiz anda başladıqda əsəbiləşdirir. Öskürək həm də orqanizmin bir şeyin qaydasında olmadığını bildirdiyi ilk əlamətlərdən biridir. Doğru və vaxtında görülən tədbirlərlə onun günümüzü korlamasının qarşısını almaq mümkündür.
Öskürək nədir?
Sağlam olduğumuz zaman da öskürürük: boğazı təmizləmək üçün saatda bir-iki dəfə öskürmək normaldır. Öskürək tənəffüs yollarını qoruyan refleksdir — qidanın, tozun və digər yad hissəciklərin ağciyərlərə keçməsinə mane olur, seliyi və qıcıqlandırıcıları kənarlaşdırır.
Adətən əvvəlcə quru və qıcıqlandırıcı öskürək yaranır, sonra o, bəlğəmli — yaş və ya produktiv öskürəyə çevrilir. Öskürək üç həftədən çox davam edərsə, xroniki sayılır və mütləq həkim müayinəsi tələb edir.
Öskürəyə nə səbəb olur?
Qısamüddətli öskürəyin ən geniş yayılmış səbəbi viruslar, bakteriyalar və ya digər mikroorqanizmlərin törətdiyi kəskin tənəffüs yolu infeksiyalarıdır.
Əlavə səbəblər ola bilər:
- burun boşluğunun və burunətrafı ciblərin xroniki iltihabı — ifrazatın udlağın arxa divarı ilə axması;
- xroniki bronxit;
- udlaq və qırtlaq, diafraqma, perikard və plevra xəstəlikləri;
- astma, ağciyər toxumasının xəstəlikləri, ağciyər xərçəngi, mədə turşusunun qida borusuna qayıtması (reflü);
- tənəffüs yollarına yad cismin düşməsi;
- arterial təzyiqi tənzimləyən bəzi dərmanlar;
- tənəffüs yollarının xroniki infeksiyaları.
Xroniki öskürəyin digər geniş yayılmış səbəbi siqaretdir — bu zaman xarakterik hal hər səhər ağciyərlərin “təmizlənməsi”dir. Bəzən öskürəyin psixogen mənşəyi olur. Öskürək soyuqdəymə keçdikdən sonra da davam edirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Öskürəyin hansı növləri var?
İki növ öskürək var: produktiv və qeyri-produktiv, daha çox yaş və quru öskürək kimi tanınır. Onların səbəbləri fərqlidir, ona görə hansı öskürəyin olduğunu müəyyən etmək vacibdir.
Quru (qeyri-produktiv) öskürək
Quru, qıcıqlandırıcı öskürəkdə bəlğəm ayrılmır. Bu zaman öskürək mərkəzinə təsir edərək öskürəyi yatırdan, bitki ekstraktları əsasında hazırlanan vasitələrdən istifadə olunur.
Yaş (produktiv) öskürək
Öskürək produktivdirsə, yəni bəlğəm ayrılırsa, onu yatırtmaq tövsiyə olunmur — əksinə, bəlğəmin xaric olunmasına kömək etmək lazımdır. Hər iki halda kifayət qədər maye qəbulu xüsusilə vacibdir.
Öskürəyi necə yüngülləşdirməli?
Çoxlu isti içki için
Bu, selikli qişanın qurumasının qarşısını alır — quruma sağalma prosesini ləngidir. İçkinin istiliyi qida borusundan tənəffüs yoluna (traxeyaya) ötürülür və mikroblar tərəfindən zədələnmiş selikli qişanın bərpasına kömək edir.
Burun boşluğunu müntəzəm təmizləyin
Gündə bir neçə dəfə fizioloji duz məhlulu ilə burnu yuyun. Qısa müddət ərzində (bir neçə gün) burun selikli qişasının ödemini, selik ifrazını azaltmaq üçün ödemə qarşı burun vasitələrindən istifadə etmək olar.
Siqaretdən və çirkli havadan uzaq durun
Tütün tüstüsü və çirklənmiş hava tənəffüs yollarının selikli qişasını qıcıqlandırır, öskürəyi uzadır və sağalmanı çətinləşdirir.
Bilməli olduğunuz daha nə var?
Öskürəyiniz var — həkimə müraciət etmək lazımdırmı?
Tənəffüs yollarının virus infeksiyası nəticəsində yaranan qısamüddətli öskürəkdə (üç həftədən az) simptomların yüngülləşdirilməsinə yönəlmiş ev müalicəsi tövsiyə olunur.
Lakin aşağıdakı hallarda mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır:
- öskürək güclüdür və ya güclənir;
- qan qarışığı ilə öskürürsünüz;
- təngnəfəslik, tənəffüs çətinliyi və ya sinədə ağrı var;
- gözlənilməz arıqlama, keçməyən səs dəyişikliyi, limfa düyünlərinin və ya boyun nahiyəsinin şişməsi kimi digər simptomlar narahat edir.
Yaş öskürəyi necə yüngülləşdirməli?
Yaş öskürəyi yüngülləşdirmək üçün mukolitiklər adlanan dərman qrupundan istifadə olunur; asetilsistein də bu qrupa daxildir. Bu vasitələr öskürəyi aşağıdakı yollarla yüngülləşdirir:
- boğazdakı seliyi durulaşdırır;
- kirpiklərin (tənəffüs yollarındakı çox kiçik tükcüklərin) işini yaxşılaşdırır — bu isə seliyin xaric olunmasına kömək edir;
- bəlğəmin öskürəklə qopmasına və beləliklə öskürəyin yüngülləşməsinə şərait yaradır.
Tənəffüs yollarında seliyin həddindən artıq ifrazı xəstəliyin ağırlaşması üçün risk amilidir — xüsusən tənəffüs yollarının xroniki iltihabi xəstəlikləri olan pasiyentlərdə.
Selik niyə tənəffüs yollarında qalır?
Orqanizm artıq seliyi öskürək vasitəsilə kənarlaşdırmağa çalışır. Selik kifayət qədər yumşaqdırsa, bu çətin deyil. Lakin öskürək refleksinin zəifləməsi və ya seliyin həddindən artıq qatı olması səbəbindən selik ağciyərlərdə ləngiyə bilər.
Bu, ağciyərlərin işinə mənfi təsir göstərir və əlavə tənəffüs yolu infeksiyaları riskini artırır, çünki selik mikrobların çoxalması üçün əlverişli mühitdir. Ona görə də seliyin tənəffüs yollarından mümkün qədər tez xaric edilməsi vacibdir.
