Dəri və dırnaq göbələyini harada yoluxa bilərsiniz
Hansı situasiyalarda göbələyə yoluxma riski olduğunu və infeksiyanın qarşısını necə almağı öyrənin.
Göbələk infeksiyası haqqında bilməli olduqlarınız
Dəri və dırnaq göbələyi sadəcə kosmetik problem deyil, planet əhalisinin təxminən 10 %-ni zədələyən geniş yayılmış infeksiyadır. Bu infeksiya dırnaq lövhəsinin deformasiyasına, dərinin vəziyyətinin ağırlaşmasına və həyat tərzinin dəyişməsinə səbəb ola bilər. Göbələyə yoluxma riski yaşla birlikdə artır: dırnaq göbələyinə ən çox 60 yaşdan yuxarı insanlar tutulur.
Göbələyə necə yoluxmaq olar?
İnfeksiya törədiciləri (əksər hallarda bunlar dermatofitlər və maya göbələkləridir) rütubətli və isti olan hər yerdə rast gəlinir: ayaqqabıda, paltar və alt paltarında, hamamın döşəməsində, saunalarda və hovuzlarda, əl və ayaqların dərisində. Normal şəraitdə dərinin örtüyü və toxuma immuniteti göbələklərin nəzarətsiz çoxalıb böyüməsinə imkan vermir.
Müasir klinik məlumatlara görə, göbələyin inkişafına zəmin yaradan amillər kimi aşağıdakı vəziyyətlər çıxış edə bilər:
- dırnaq travmaları və pəncənin xroniki deformasiyası (dar və ya düzgün seçilməmiş ayaqqabı geymək);
- rütubətli mühitdə uzunmüddətli qalma — bu, dəri və dırnaqların baryer xüsusiyyətlərinin pozulmasına gətirir;
- mikrosirkulyasiyanın pozulmasına səbəb olan diabet;
- dırnaq lövhəsinin deformasiyasına yol açan psoriaz;
- dırnaqların böyümə sürətinin azaldığı 60 yaşdan yuxarı yaş;
- artıq çəki.
Bundan başqa, məlum olub ki, kişilər pəncə göbələyinə yoluxma riskinə daha çox məruz qalır. Zəmin yaradan amillərin birləşməsi, həmçinin yoluxma ehtimalı yüksək olan ictimai yerlərə getmək dəri və dırnaq göbələyinə yoluxmaya səbəb ola bilər.
Göbələyin müalicəsi niyə bu qədər uzun çəkir?
Müalicənin ilk nəticələri görünənə qədər bir neçə həftə, hətta aylar keçə bilər. Bunun bir neçə səbəbi var:
- Dırnaq lövhəsi dərman preparatlarının nüfuz etməsi üçün fiziki baryer rolunu oynayır.
- Dırnaqların anatomiyası səbəbindən törədici sahibin immunitetindən daim yayına bilir, çünki göbələk patogenləri keratin liflərinin içində gizlənə bilir.
- Dırnaqların böyümə sürətinin aşağı olması səbəbindən görünən yaxşılaşma böyük gecikmə ilə baş verə bilər (xüsusən söhbət ayaq dırnaqlarından gedirsə). İnfeksiyaya tutulmamış yeni lövhənin formalaşması 4 ilə 18 ay çəkə bilər.
- Dırnaqların təkrarlanan travmaları, bəzi xroniki xəstəliklər, daimi rütubət və uğursuz uzunmüddətli göbələk əleyhinə müalicə bioplyonkaların əmələ gəlməsinə şərait yarada bilər. Sonuncular isə öz növbəsində dərmana qarşı davamlılıq formalaşdıra bilər.
- Dəri və dırnaq göbələyinin ağır mərhələsi. Bu halda müalicə kompleks terapiyanı nəzərdə tuta bilər. Müalicə həkiminiz sizə tabletlər kimi sistemli preparatlarla yanaşı, məsələn kremlər kimi xarici dərman vasitələrinin kursunu təyin edə bilər.
- Tibbi mütəxəssislərin məsləhətlərinə etinasızlıq. Bəzi pasiyentlər müalicəni istədikləri vaxt dayandıra və ya təyin olunmuş dərmanların qəbulunu ötürə bilər. Bu, göbələyin irəliləməsinə və müalicənin uzanmasına gətirib çıxara bilər.
Dəri və dırnaq göbələyindən necə qorunmalı?
Törədicinin xarici mühitdə geniş yayılmasına baxmayaraq, bəzi qaydalara riayət etsəniz, yoluxma ehtimalınızı yenə də azalda bilərsiniz.
Şəxsi gigiyena
- Dırnaqları qırxarkən və ya yeyələyərkən diqqətli olun, onları qısa saxlayın;
- yalnız alətlərin lazımi dezinfeksiyasına zəmanət verə bilən dırnaq studiyalarına gedin;
- dırnaqların ətrafındakı dərini zədələməyin (məsələn, ətcikləri qoparmayın);
- sağlam və forması və/və ya rəngi dəyişmiş “şübhəli” dırnaqlar üçün eyni şəxsi gigiyena əşyalarından istifadə etməyin;
- evdə istifadə etdiyiniz gigiyena vasitələri şəxsi olmalıdır;
- pedikürdən sonra əllərinizi diqqətlə yuyun;
- duşdan sonra ayaqlarınızı dəsmalla quru silin;
- corab və kolqotları hər istifadədən sonra ən azı 60 °C temperaturda yuyun.
Ayaqqabı
- rahat qəlibi olan, yaxşı oturan ayaqqabı seçin;
- alçaq dabanlı üzvi materiallardan hazırlanmış ayaqqabı və ya krossovka seçin;
- ictimai yerlərdə ayaqyalın gəzməyin;
- ayaqqabını sınayarkən həmişə corab geyin;
- antibakterial örtüklü və rütubəti hopduran corablardan istifadə edin;
- xüsusi quruducuların köməyi ilə ayaqqabını yaxşıca havalandırın və eyni cütü bir neçə gün ardıcıl geyinməyin.
Hansı mütəxəssisə müraciət etməliyəm?
Dəri və dırnaq göbələyinin müalicəsi ilə dermatoloqlar məşğul olur. Həkim qəbulunda vermək istəyə biləcəyiniz bir neçə sual:
- «Mənim halımda müalicə nə qədər effektiv ola bilər?»
- «Təyin olunmuş dərmanın istifadəsindən yan təsirlər varmı?»
- «Müalicə uğurlu keçsə, dırnağım əvvəlki kimi görünəcəkmi?»
- «Əgər məndə artıq müəyyən növ göbələk infeksiyası olubsa, yenidən yoluxmaq mümkündürmü?»
- «Hansı ayaqqabını geyinməliyəm?»
Göbələk haqqında daha nə bilməliyəm?
İlkin mərhələlərdə göbələk heç bir görünən əlamət olmadan keçə bilər. Dırnaqlarınızın və dərinizin vəziyyəti sizə şübhəli görünürsə, mütləq həkimə müraciət edin. Yuxarıda deyildiyi kimi, dırnaq göbələyinin müalicəsi çox vaxt uzunmüddətli olur və risk amilləri qaldıqda xəstəliyin residivini istisna etmək olmaz.
