Yanıqları necə müalicə etməli?
Yanıqlar — yüksək temperatur, turşular, qələvilər, elektrik cərəyanı və günəş şüalarının təsiri altında yaranan toxuma zədələnmələridir.
Ən çox dəri yanıqlarına rast gəlinir: dəri baryer orqan olaraq zərbəni ilk qarşılayır.
Yanıqların təsnifatı
I dərəcə
Ağırlıq dərəcəsinə görə yanıqların 4 dərəcəsi ayırd edilir. I dərəcə dərinin qızarması və şişkinliyi ilə xarakterizə olunur.
II dərəcə
Suluqların (qabarcıqların) əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur.
III dərəcə
Dərinin dərin qatının (dermanın) zədələnməsi ilə gedir, üst qatın kiçik sahələri qorunub saxlanılır. III-B dərinin bütün qatlarının nekrozunu (ölümünü) bildirir.
IV dərəcə
Yanığın ən ağır mərhələsində təkcə dəri deyil, dərialtı toxuma, əzələlər və sümüklər də zədələnir.
Yanıqda ilk yardım
Yaranın sağalması zədə alındıqdan dərhal sonra başlayan aktiv prosesdir. Düzgün ilk yardım bu prosesə kömək edir.
Zədə mənbəyi ilə təması dayandırın
İlk növbədə zərərli mənbə ilə təması kəsmək və mümkünsə, yanmış səthə toxunan bütün əşyaları (paltar, ayaqqabı, bəzək əşyaları, aksesuarlar və s.) çıxarmaq lazımdır. ÖNƏMLİ: yanıq yaralarında heç bir manipulyasiya aparmaq olmaz — zədələnmiş dərini su ilə isladılmış salfetlə sürtmək, qabarcıqları deşmək və açmaq, güclü zədələnmə zamanı yapışmış hissəcikləri (məsələn, üzə və ya ələ sıçramış metal, plastik) və yapışmış paltarı qoparmaq qadağandır.
Yanmış səthi soyudun
Bədən səthinin 10 %-nə qədər lokal yanıqlarda yanmış səthi 15–20 dəqiqə ərzində soyuq su ilə yaxalayaraq və ya soyuq suya batıraraq, soyuq əşyalar və ya xüsusi soyuducu gellərdən istifadə edərək soyudun. Bu, şişkinliyi və ağrını azaldır, toxumaların qızma müddətini qısaldır və zədənin daha dərin toxumalara yayılmasının qarşısını alır. ÖNƏMLİ: soyutmaq üçün buzdan istifadə etməyin — buz damarların kəskin daralmasına və istilik balansının pozulmasına səbəb olur.
Yaranı işləyin və sarğı qoyun
Zədələnmiş nahiyəni soyutduqdan sonra onu zəif (açıq-çəhrayı) kalium-permanqanat (marqansovka) məhlulu ilə işləyin. Zədə yerini nazik qatda yanıqəleyhinə məlhəmlə örtün və ya steril tənzif salfeti məlhəmlə örtüb yaraya qoyun, sonra hamısını tənzif bintlə sarıyın. ÖNƏMLİ: yanmış yeri leykoplastla örtməyin — bu, yaranın sağalması üçün lazım olan hava girişini çətinləşdirir. İnfeksiyaya ilk şübhədə həkimə müraciət edin.
Güclü yanıqda həkimə müraciət edin
Yanıq zədələri mümkün ağrı şoku yaradır. Güclü yanıq aldıqda mümkün qədər tez həkimə müraciət etmək lazımdır.
Yanıqdan sonra dərini necə müalicə etməli?
Yanığı təkbaşına müalicə etmək mümkündürmü? Yerli preparatlarla müalicə uzun müddət qalan qalıq yanıq yaralarında (ölçüsü 10–14 sm-dən böyük olmayan) məqsədəuyğundur. Uyğun müalicənin təyini üçün mütəxəssislə məsləhətləşmək lazımdır. Bu zaman ən effektivi mərhələli müalicədir:
- Birinci mərhələdə — yaraların irinli qabıqlardan təmizlənməsi, o cümlədən hidroterapiya.
- İkinci mərhələdə — infeksiyanın və autoimmun komponentin aradan qaldırılması (suda həll olan PEQ əsaslı antibakterial məlhəmlərlə və ya antiseptiklərlə sarğılar, qısa kurs — 1–2 sarğı — qlükokortikoid hormonların yerli tətbiqi).
- Üçüncü mərhələdə — nəm və ya quru yara mühiti yaradan sarğıların növbələşdirilməsi ilə yerli müalicə.
ÖNƏMLİ: istehsalçının təlimatı ilə əvvəlcədən tanış olmadan sarğı vasitələrindən istifadə etməyin. Hər gün yanıq yerini infeksiya əlamətlərinə görə yoxlayın — dərinin qızarması, yumşalması və ya irin (zədə yerində sarımtıl və ya yaşılımtıl ifrazat) əmələ gəlməsi. İnfeksiyaya şübhə olduqda dərhal həkimə müraciət edin.
Yanıqların yerli müalicəsinin iki üsulu
Qapalı üsul
Sarğıların müntəzəm istifadəsinə əsaslanır. Antibakterial, stimullaşdırıcı və digər dərman preparatlarının tətbiqi yara sarğılarının tərkibində daha effektivdir. Sarğı altında preparatların uzunmüddətli yerli təsiri üçün optimal şərait yaranır.
Sarğılar göstərişə görə, lakin həftədə iki-üç dəfədən az olmayaraq aparılır. Sarğının irinli ifrazatla islanması, yanıq ətrafında şişkinlik və qızartı, yarada ağrının yenidən başlaması, bədən temperaturunun yüksəlməsi daha tez-tez sarğı dəyişmə üçün göstərişdir.
Açıq üsul
Sarğıların qulluğu və fizioloji funksiyaları çətinləşdirdiyi nahiyələrdə — əsasən üzdə və aralıq nahiyəsində tətbiq olunur. Açıq üsulla yerli müalicədə və pərdəli (plyonkalı) sarğılardan istifadə edildikdə sarğılar hər gün aparılır.
Güclü yanığın müalicəsi
Ağır mərhələlərdə III və IV dərəcəli yanıqları heç bir halda məlhəmlə yağlamayın və təkbaşına sarğı qoymayın. Bununla yalnız zərərçəkənin vəziyyətini ağırlaşdıra və yaranın, eləcə də bütün orqanizmin yoluxmasına səbəb ola bilərsiniz. Mümkün qədər tez mütəxəssisə müraciət edin, imkan daxilində zərərçəkənin ağrı sindromunu aradan qaldıraraq.
Yanığın müalicəsində Банеоцин® məlhəmi
Yanıqları nə ilə daha yaxşı müalicə etmək olar? Yeni alınmış və ya artıq sağalmaqda olan yanıq regenerasiyanı stimullaşdıran optimal şəraitə ehtiyac duyur. Buna yanıq infeksiyasının profilaktikası üçün yerli müalicə texnologiyasının tətbiqi ilə də nail olmaq mümkündür.
Bakterial infeksiyanın müalicəsi üçün yerli və sistemli tətbiq olunan antibakterial preparatlardan istifadə etmək olar. İnfeksiya qoşulduqda yanıqlarda Банеоцин® məlhəmindən istifadə oluna bilər — bu, antimikrob preparatdır:
- ilkin epitelizasiya başlayanda qabığın öz-özünə ayrılmasını təmin edir;
- gənc epiteli infeksiyadan qoruyur;
- mexaniki qoruma və lokal yumşalma təmin edir;
- reparativ (bərpaedici) proseslərin aktivləşməsinə kömək edir.
Bundan əlavə, Банеоцин® məlhəminin tərkibindəki sink əlavə antimikrob və epidermorequlyasiya təsiri göstərir.
Uşaqlarda yanığı nə ilə müalicə etmək olar?
Uşaqların dərisi quruluşuna və funksional xüsusiyyətlərinə görə böyüklərin dərisindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. O, böyüklərdə olduğundan daha nazikdir; körpələrdə epidermis derma ilə daha boş birləşdiyi üçün iltihab və ya digər patologiya zamanı laylarla ayrıla bilər, həmçinin infeksiyaya daha həssasdır.
Банеоцин® məlhəmi bakterial infeksiya qoşulduqda uşaqlarda yanıq yaralarının yerli müalicəsi üçün tətbiq oluna bilər.
ÖNƏMLİ: yerli antimikrob preparatlar mütəxəssisə müraciəti əvəz etmir və uzun müddət istifadə olunmamalıdır. Yerli antimikrob vasitələrdən istifadədən iki həftə ərzində effekt olmadıqda yerli və ya ümumi müalicəyə yenidən baxılmalıdır.
